હવે

પાનખરનાં એંધાણ આપે છે.

એ વૃક્ષનાં

અડધાં લીલાં, અડધાં પીળાં

ને

વધુ તો રતુંબડાં પાંદડાં

તડકામાં લહેરાય છે.

પવન આવે ત્યારે

રતુંબડાં પાંદડાં

ચોક્કસ સમયેજ

ખરખર ખરે છે.

વૃક્ષ પરથી ખરવાના સમયની

એમને કેવી રીતે ખબર પડતી હશે?

વૃક્ષથી અળગા થવું એટલે શું?-

એની એમને ખબર હશે?

ભર ઉનાળાની જાહોજલાલી માણીને

અળગા થતી વખતે

પાંદડાંને અને વૃક્ષને શું થતું હશે?

મારા શરીર પરનાં પાન પણ

હવે

લીલામાંથી થોડાં પીળાં, થોડાં રતુંબડાં થવા માંડયાં છે.

એ ખરખર ખરે

એ પહેલાં

મનમાં ઢબુરી રાખેલી

કેટલીય વાત

મારે મારા સ્વજનને કહેવી છે.

ક્ષુલ્લક વસ્તુઓથી ભરેલો ભંડાર ખાલી કરવો છે.

આ સંઘરો શેને માટે? કોને માટે?

અને

વસાવેલાં પુસ્તકોના લેખકોના ડહાપણમાંથી

મોડે મોડે વાંચી લેવી છે

એમણે આપેલી

અંતની શરૂઆતની સમજ.

દરમિયાન,

ચૂકી નથી જવી

આ ખુશનુમા સવારે

બારી બહારની

બદલાતા રંગોની છટા.

હું
સ્વર્ગે જઈશ
એવી કોઈ ગણતરી
મારા ગણિતમાં છે જ નહીં!

–

એટલે

હું

તારે ત્યાં આવી.

જે નાનકડા ઘરમાં

આપણે પ્રેમ કર્યો હતો

એને તોડી પાડીને

તેં બંધાવ્યું હતું

આલિશાન મોર્ડન મકાન.

પ્રવેશદ્વારમાં મૂકી હતી

વિઘ્નહર્તા ગણેશની

છ ફૂટ ઊંચી મૂર્તિ.

દાખલ થતાં નજર અચૂક પડે

રાચરચીલાના અશ્લીલ પ્રદર્શન પર.

વળી બધી જ બધી દીવાલો પર

મેળવેલી સ્વપ્નસિદ્ધિ પ્રસિદ્ધિની ચાડી ખાતા

ફ્રેમ કરેલા

સર્ટીફિકેટો, છાપાંનાં કટિંગો

અને

અગ્રગણ્ય વ્યક્તિઓ સાથે

વિજેતા-સ્મિત સહિત

હાથ મિલાવતા

અસંખ્ય ફોટોગ્રાફ્સ્.

દાદર પર

સુસજ્જ દીકરા દીકરી પૌત્ર પૌત્રી

અને

સુખની મલાઇ જેના

ગાલો પર છલકાય છે

એવી ગોળમટોળ અને હૃષ્ટપુષ્ટ પત્ની સાથેની

ગોઠવેલી

સુખી સંસારની તસ્વીરો.

ક્યાંય ના દેખાયો

તું કહ્યા કરે છે

એવો

સુસ્ત કે અશક્ત કે અસ્વસ્થ કે અસહ્ય સંસાર.

અરે હા,

મકાનમાં ફરતાં

પગ અટક્યાતા

ઠેકઠેકાણે ગોઠવેલાં

પ્લાસ્ટિકનાં ફૂલછોડ પાસે.

આવી હતી

એવા જ

ભારે પગલે

મકાનમાંથી બહાર નીકળી

ત્યારે

તેં મને

એક જ સવાલ પૂછયોઃ

કેમ કશું લીધું નહીં?

મેં

આંખથી જ સામો સવાલ પૂછયો

કે

તને અહીં સોંપી દીધા પછી

મારે લેવાનું પણ શું હોય?

–

વાદળાં, ભાર ખાલી કરી જંપી ગયાં’તાં

સ્વચ્છ આકાશ જંપી ગયું’તું

ટમટમતા તારા જંપી ગયા’તા

ગાડીની અવરજવર વિનાના રસ્તા જંપી ગયા’તા

સૂસવતો પવન જંપી ગયો’તો

વૃક્ષોનાં પાંદડાં જંપી ગયાં’તાં

લચી ગયેલાં ફૂલોનાં ઝૂમખાં જંપી ગયાં’તાં

લળી ગયેલું ઘાસ ટટાર થઈ જંપી ગયું’તું

બારીના કાચ, મેલ નીતારી, જંપી ગયા’તા

સંગીત છેડતી દીવાલ જંપી ગઈ’તી

ટેબલ ખુરશી કાર્પેટ પડદા જંપી ગયા’તા

સતત રણકતા ફોનની ઘંટડી જંપી ગઈ’તી

બોલ બોલ કરતું ટેલિવીઝન જંપી ગયું’તું

શરૂ કરેલાં પુસ્તકોનાં ખુલ્લાં પાનાં જંપી ગયાં’તાં

સીલિંગ સામે જોતી પાંપણો જંપી ગઈ’તી

આમ,

આજુબાજુ

સઘળું જંપી ગયું’તું-

પતંગિયાનો અજંપો પણ..

–

હું આવી રૂપાળી રાતમાં નીકળી પડી છું પાગલ થઈને.

જીવવાની મારી પાસે મબલક સગવડો છે

અને

અઢળક સપનાંઓ છે.

પવનને હું ઝંઝાવાત કરી શકું છું

અને

સમુદ્રને ઉછાળી શકું છું

સિતારાઓની સુગંધ સુધી.

હું મારા મનની મોસમને

પૂરેપૂરી માણું છું

અને

કોઈને પણ ન પિછાણવાની

મારામાં લાપરવાહી છે.

એકાંત જ મને મારા તરફ લઈ જાય છે

અને મને મારાથી દૂર કરે છે.

વિશ્વ આટલું બધું સુંદર હશે

એવું મેં શાણપણમાં તો કદીયે અનુભવ્યું નથી

એટલે જ

મને મારું પાગલપન ગમે છે.

–

અને
એ ન આવે
તો
એના ન આવવાની કવિતા કરું છું.
એના ન આવવાથી છવાતી ઉદાસીની કવિતા કરું છું.
છવાતી ઉદાસીથી એકાકીપણું અહેસાસ કરવાની કવિતા કરું છું.
એકાકીપણું સહન ન કરવાથી પથારીમાં પડયા રહેવાની કવિતા કરું છું.
પથારીમાં પડયા પડયા છત સામે તાકવાની કવિતા કરું છું.
છત સામે તાકતાં તાકતાં એક કરોળિયાને જાળું બાંધવાનો વ્યર્થ પ્રયત્ન
કરતો જોવાની કવિતા કરું છું.
કરોળિયો ભોંય પર પડી પછડાવાની કવિતા કરું છું.
કરોળિયો ભોંય પરથી ઊભો થઈ ફરી જાળું બાંધશેની કવિતા કરું છું.
અચાનક કરોળિયાને ભૂલી ઉદાસી વલોવવાની કવિતા કરું છું.
અને પછી
ઉદાસી વલોવવી વ્યર્થ છે સમજી ઉદાસી ખંખેરવાની કવિતા કરું છું.
અંતે
આગલી બધી કવિતા રદ કરી
બારી પાસે ઊભા રહી આંખોથી ચાંદની પીવાની
કે
ઘર બહાર જઈ
મુશળધાર વરસતી ચાંદનીમાં નહાવાની મઝાની કવિતા કરું છું.

–

PDF file of the article - WLT-PN

Debt

You and I
two separate bodies
but a single soul –
a million efforts have been made
to see this ideal come alive
but somehow deep somewhere
rings a perennial echo
of separateness
of each other’s non-acceptance.
We are nothing else –
just two pages of a book
facing each other
bound but separate
just sewn together by predestined debts
of mortal ties.

મૂળ ગુજરાતી કાવ્ય: ઋણાનુબંધ

–

Ceiling

Lying in bed
staring at the ceiling
I felt like reaching out:
it seemed so close.
After an unsuccessful attempt,
I put chair upon chair upon chair
on my bed, stood atop this pyramid
like an acrobat
but still could not touch the surface
that had seemed so close.
I cannot figure out
whether the ceiling is much too high
or my arms much too short.

મૂળ ગુજરાતી કાવ્ય:  કે પછી

Translations from  Gujarati
by the author and Saleem Peeradina

–

A distinguished Gujarati poet, Panna Naik has been active on the Gujarati literary front for approximately four decades and has established herself as a major writer. She has written several volumes of pathbreaking poetry and short stories and has given a distinct voice to Indian women as evidenced by her worldwide following. Her poetry has been amply recognized and awarded by Gujarati literary establishments both in India and the United States. In addition, she has also done pioneering work in the teaching of the Gujarati language and taught second-generation students as adjunct professor at the University of Pennsylvania.

Saleem Peeradina,  Associate Professor of English at Siena Heights University in Adrian, Michigan, is the author of First Offence (1980), Group Portrait (1992), and Mediations on Desire (2003). He edited Contemporary Indian Poetry in English (1972), one of the earliest and most widely used texts in courses on South Asian literature. The Ocean in My Yard,  Peeradina’s prose memoir of growing up in Bombay, was published by Penguin Books in 2005. His poetry is represented in major anthologies of Indian, South Asian, and Asian American writing and appeared in the November 2009 issue of WLT.