વિદેશિની : પન્ના નાયકનાં કાવ્યો સમગ્ર કવિતા થઈ, કાવ્ય પૂર્ણ ક્યારે થશે?!

A chinese lion statue

અમરેલી કે અમેરિકા કે ઓસ્ટ્રેલિયા કે વિશ્વભરમાં વસતા મારા સહૃદય ભાવકો સાથેનો મારો સેતુ, મારો સંબંધ એટલે મારી કવિતા. ભાવકો સાથેનું આ સખ્ય, ભાવકો સાથેનો આ નાતો મને ગમે છે. એમણે લંબાવેલો ઉષ્માસભર હાથ મને લખતી રાખે છે.

અમેરિકામાં રહું છું અને ભારત છોડ્યું નથી. અવારનવાર ભારત આવું છું છતાં અમેરિકા છૂટતું નથી. કવિતા લખતી ન હોત તો અમેરિકામાં ટકી શકી ન હોત. કવિતાએ મારું ભારતીયપણું અને મારું ગુજરાતીપણું જાળવી રાખ્યું છે. અને છતાંય મને ક્યારેક એમ લાગે છે કે હું પૂરેપૂરી ભારતની નથી. તો આટલા વર્ષને અંતે એમ પણ લાગે છે કે હું પૂરેપૂરી અમેરિકાની પણ નથી. સ્વદેશ અને પરદેશની કરવતથી વહેરાયા કરું છું. એટલે 'વિદેશિની'. એવું પણ મને મારે વિશે થાય છે કે ‘I am wandering between two worlds, one already dead and the other powerless to be born.’

ૐ શાન્તિઃ

March 16th, 2015

ભરશિયાળામાં મધરાતે

રસોડાના ટેબલ પર બેસી

બારીમાંથી નિહાળું છું

ધવલ ઉજ્જવલ સ્નો.

જીવન અને મૃત્યુના વિચારો,

કેલેન્ડર પર માર્ક કરેલી પ્રવૃતિઓ,

ભીંતે લટકતું ઘડિયાળ,

ઉઝરડા પાડતા સંબંધો-

બધું જ  થંભી ગયુ છે

બધું જ  જંપી ગયુ છે.

પતંગિયું પોતાની પાંખ સંકેલી

ઘડીભર સ્વસ્થ થઇ જાય એમ જ.

અત્યારે છે

સર્વત્ર

શાન્તિ

ૐ શાન્તિઃ

 

 

 

 

મને શી ખબર?

March 16th, 2015

 

પહેલાં

જ્યાં જ્યાં

લીલું ઘાસ

ને

પતંગિયાં દેખાતાં

ત્યાં ત્યાં

હું નજર માંડતી.

હવે

હું જ્યાં જ્યાં

નજર માંડું છું

ત્યાં ત્યાં

ઊગે છે લીલું ઘાસ

અને

રમે છે પતંગિયાં.

તારો સ્પર્શ મને

આટલો તરબતર કરશે

એની

મને શી ખબર?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

કુતૂહલ

March 16th, 2015

મુંબઈમાં જન્મી ઉછરીને

પનિહારીઓની

સાંભળી છે માત્ર વાતો

ને

જોયાં છે એમનાં ચિત્રો.

મને કુતૂહલ છે

કે

પનિહારીઓે

કેવી રીતે શીખી હશે

સાંકડી કેડી

ને

ખડકાળ માર્ગ પર

ગાગરના સાગરને છલકાવ્યા વિના

હસતાં હસતાં ચાલવાનો

કસબ?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

દર બીજી ઓક્ટોબરે મને એક સપનું આવે છે

March 14th, 2015


 

તમે ગાંધીજીને જોયા હતા?

હું હા પાડું

અને એ મને બીજો સવાલ કરે:

“ક્યાં? ક્યારે?”

હું કહું:

નાની હતી ત્યારે

બાપાજી રોજ સાંજે અમને

જુહૂના દરિયાકિનારે આવેલા

અમારા ઘર પાસે થતી

ગાંધીજીની પ્રાર્થનાસભામાં

લઈ જતા.

અમે વહેલાં જઈ આગળ બેસતાં.

ગાંધીજી સમય સાથે સ્પર્ધા કરતા હોય

એમ દોડતા આવતા અને પાછળ પગ રાખીને બેસતા.

હું ટમટમતા તારાઓનું ઝૂમખું જોતી હોઉં

એમ એમને જોયા કરતી.

એમના ચહેરા પર

બુદ્ધની આભા

આંખોમાં

ઈશુની કરુણા.

હમણાં જ મહાવીરને મળીને ન આવ્યા હોય!

અને પછી શરૂ થતું:

“વૈષ્ણવજન તો તેને કહીએ..”

પછી બાપાજી ગાંધીવાદી બન્યા,

જેલમાં ગયા.

ખાદીનાં કપડાં પહેરે

એ પણ બે જોડી જ.

ભોજન પણ એક કે બે કોળિયા લે.

પછી તો બા બાપાવાદી બન્યાં

અને અમે બાવાદી.

અમારા વૈષ્ણવના ઘરમાં

બધાં જ ગાંધીજન બની ગયાં.

આજે આટલાં વરસો પછી પણ

દર બીજી ઓક્ટોબરે

ગાંધીજી મારા સપનામાં આવે છે

ને મને પૂછે છેઃ

‘પ્રાર્થનાસભામાં આવીશને?’

અને

હું ગાવા માંડતી હોઉં છું

“વૈષ્ણવજન તો તેને કહીએ.”

બીજા દિવસે સવારે

ચા પીતાં

મારા પતિ મને પૂ્છે છેઃ

‘તને ખબર છે?

તું ઊંઘમાં વૈષ્ણવજન જેવું કંઈક ગાતી હતી એ?’

 

 

 

 

 

 

 

 

કે પછી?

February 10th, 2015

          કે પછી?

 

પથારીમાં પડ્યા પડ્યા

છતને અડકી જોવાનું મન થયું.

એ કેટલી હાથવેંતમાં હતી!

ખાટલા પર ઊભા થઈ

અડકી જોવાનો પ્રયત્ન અસફળ થયો

એટલે

સરકસની જેમ

ખુરશી પર ખુરશી પર ખુરશી મૂકી

હાથ લંબાવ્યા

પણ

હાથવેંતમાં લાગેલી છતને

ન સ્પર્શી શકાયું એ ન જ સ્પર્શી શકાયું..

છત વધારે ઊંચી હશે

કે પછી

મારા હાથ જ સાવ ટૂંકા હશે?

 

ઋણાનુબંધ

February 10th, 2015

ઋણાનુબંધ

તું અને હું

આપણા દેહ બે પણ પ્રાણ એક-

એ વાતને સાચી ઠરાવવાના

લાખ પ્રયત્ન કરીએ છીએ

પણ

આપણી ભીતર તો

સતત રણક્યા કરે છે

અસ્વીકારનું અસ્તિત્વ!

આપણે તો છીએ

પુસ્તકનાં સામસામાં બે પૃષ્ઠો -

સંપૃકત પણ અલગ અલગ

માત્ર સિવાઈ ગયેલાં

કોઈ

ઋણાનુબંધના દોરાથી!

 

મંજૂર નથી

February 1st, 2015

કોઈની બુદ્ધિના પાંજરામાં લાગણીનું પંખી થઈ,
ટહુક્યા કરવાનું મને મંજૂર નથી;
કોઈ પ્રેમને નામે મને ડંખ્યા કરે,
અને ઈચ્છા મુજબ મને ઝંખ્યા કરે;
જે બોલે તે બોલવાનું ને નાગ જેમ ડોલવાનું.
મને આવું અઢેલવાનું મંજૂર નથી.

પોતાની આંખ હોય પોતાની પાંખ હોય,
પોતાનું આભ હોય પોતાનું ગીત હોય,
મનની માલિક હું મારે તે બીક શી?
હું તો મૌલિક છું,
હા માં હા કહીને ઠીક ઠીક રહીને,
મને ઠીક ઠીક રહેવાનું મંજૂર નથી.

માપસર બોલવાનું માપસર ચાલવાનું,
માપસર પહેરવાનું માપસર પોઢવાનું, માપસર ઓઢવાનું,
માપસર હળવાનું માપસર ભળવાનું,
આવું હળવાનું ભળવાનું માપસર ઓગળવાનું
મને આવું પીગળવાનું મંજૂર નથી.

કોઈની બુદ્ધિના પાંજરામાં લાગણીનું પંખી થઈ,
ટહુક્યા કરવાનું મને મંજૂર નથી

 

आग्रहाचे आमंत्रण – June 15 – Mumbai (Publication of Panna Naik’s poems translated in Marathi)

May 7th, 2014

This is the first time that a Gujarati poet is being reached out to Marathi readers. The excellent translations are done by Dilip Chitre, a poet/playwright and an architect by profession. We bring so much literature from other languages into Gujarati but hardly anything goes into Marathi so this is an unprecedented event.

શાલ

March 15th, 2014

 બહારની ઠંડી હવા

ઘરની દીવાલમાં

ક્યાંક તડ શોધીને

પરવાનગી વિના ઘૂસી જઈને

મારા શરીરને કનડે છે.

હું

ક્લોઝેટ ખોલી

સ્વેટર માટે હાથ લંબાવું છું

અને નજર પડે છે

હું

અમેરિકા આવી ત્યારે

બાએ મને આપેલી

ગડી વાળેલી શાલ પર.

હું

શાલ ઉખેળું છું

ગાલે અડકાડું છું.

શાલ જર્જરિત થઈ ગઈ છે

પેાતમાં કાણાં કાણાં પડી ગયાં છે.

શાલ ઓઢી શકાય એમ નથી.

હું

એને સાચવીને

ફરી ગડી વાળી મૂકી દઉં છું

ક્લોઝેટના શેલ્ફ પર

બાના સ્મરણની જેમ..

કવિતા કરું છું

March 15th, 2014

 

મુશળધાર ચાંદની વરસતી હોય

અને

એ ન આવે

તો

એના ન આવવાની કવિતા કરું છું.

એના ન આવવાથી છવાતી ઉદાસીની કવિતા કરું છું.

છવાતી ઉદાસીથી એકાકીપણું અહેસાસ કરવાની કવિતા કરું છું.

એકાકીપણું સહન ન કરવાથી પથારીમાં પડયા રહેવાની કવિતા કરું છું.

પથારીમાં પડયા પડયા છત સામે તાકવાની કવિતા કરું છું.

છત સામે તાકતાં તાકતાં એક કરોળિયાને જાળું બાંધવાનો વ્યર્થ પ્રયત્ન

                                             કરતો જોવાની કવિતા કરું છું.

કરોળિયો ભોંય પર પડી પછડાવાની કવિતા કરું છું.

કરોળિયો ભોંય પરથી ઊભો થઈ ફરી જાળું બાંધશેની કવિતા કરું છું.

અચાનક કરોળિયાને ભૂલી ઉદાસી વલોવવાની કવિતા કરું છું.

અને પછી

ઉદાસી વલોવવી વ્યર્થ છે સમજી ઉદાસી ખંખેરવાની કવિતા કરું છું.

અંતે

આગલી બધી કવિતા રદ કરી

બારી પાસે ઊભા રહી આંખોથી ચાંદની પીવાની

કે

ઘર બહાર જઈ

મુશળધાર વરસતી ચાંદનીમાં નહાવાની મઝાની કવિતા કરું છું.

                    

               

Next »