પડછાયો
પન્ના નાયક December 14th, 2012
દરિયા પર તરતું
વહાણ
પ્રચંડ પવનના ઝોકાથી
અચાનક ઉથલી પડે
એમ જ
ઘાસનાં મોજાં પર
ઉથલી પડયો
વૃક્ષ પર તરતો
પડછાયો..
અમરેલી કે અમેરિકા કે ઓસ્ટ્રેલિયા કે વિશ્વભરમાં વસતા મારા સહૃદય ભાવકો સાથેનો મારો સેતુ, મારો સંબંધ એટલે મારી કવિતા. ભાવકો સાથેનું આ સખ્ય, ભાવકો સાથેનો આ નાતો મને ગમે છે. એમણે લંબાવેલો ઉષ્માસભર હાથ મને લખતી રાખે છે.
અમેરિકામાં રહું છું અને ભારત છોડ્યું નથી. અવારનવાર ભારત આવું છું છતાં અમેરિકા છૂટતું નથી. કવિતા લખતી ન હોત તો અમેરિકામાં ટકી શકી ન હોત. કવિતાએ મારું ભારતીયપણું અને મારું ગુજરાતીપણું જાળવી રાખ્યું છે. અને છતાંય મને ક્યારેક એમ લાગે છે કે હું પૂરેપૂરી ભારતની નથી. તો આટલા વર્ષને અંતે એમ પણ લાગે છે કે હું પૂરેપૂરી અમેરિકાની પણ નથી. સ્વદેશ અને પરદેશની કરવતથી વહેરાયા કરું છું. એટલે 'વિદેશિની'. એવું પણ મને મારે વિશે થાય છે કે ‘I am wandering between two worlds, one already dead and the other powerless to be born.’
પન્ના નાયક December 14th, 2012
દરિયા પર તરતું
વહાણ
પ્રચંડ પવનના ઝોકાથી
અચાનક ઉથલી પડે
એમ જ
ઘાસનાં મોજાં પર
ઉથલી પડયો
વૃક્ષ પર તરતો
પડછાયો..
પન્ના નાયક June 9th, 2012
સેલ સેલ સેલ
સપનાંનું!
સૌ કોઈને
ભાવભીનું નિમંત્રણ..
આવો અને લૂંટો
અપૂર્વ સેલ.
મહામૂલાં જતનથી સેવેલાં
પણ
હવે મને ના ખપનાં
એટલે
ઘટાડેલે ભાવે
વળતર સાથે
વેચી નાખવાનાં છે
મારાં સપનાં..!
પન્ના નાયક June 9th, 2012
નાની હતી
ત્યારે
રમતાં રમતાં
ફ્રોક ફાટી જાય
તો દોડીને
બા પાસે લઈ જાઉં:
‘જરા, સાંધી આપોને.’
‘તું ક્યારે શીખીશ સાંધતાં?’
‘લે, સોયમાં દોરો પરોવી આપ.’
હું દોરો પરોવી આપતી.
બા ફટાફટ ફ્રોક સાંધી આપતાં.
મારી ફ્રોક પહેરવાની ઉંમરને વરસો વહી ગયાં.
અને
બા પણ હવે નથી રહ્યાં.
હવે
ઘણું બધું ફાટી ગયું છે.
સોય-દોરો સામે છે.
ચશ્માં પહેરેલાં છે
પણ દોરો પરોવાતો નથી.
કોણ જાણે ક્યારે
સાંધી શકાશે
આ બધું?
–
પન્ના નાયક February 22nd, 2012
હું ઉદાસ છું
કારણ કે મધ્યાહ્મે સૂર્ય આથમી ગયો છે
કારણ કે ઘાસ પીળું પડી ગયું છે
કારણ કે પતંગિયાં ઊડી ગયાં છે
કારણ કે ફૂલો કરમાઈ ગયાં છે
કારણ કે વૃક્ષોનાં પાંદડાં જમીન પર પડયાં છે
કારણ કે ભીંજવ્યા વિનાનો વરસાદ વરસે છે
કારણ કે અંધારું છવાતું જાય છે
કારણ કે દીવાલો પડું પડું થાય છે
કારણ કે વિચારોનું વાવાઝોડું ત્રાટકે છે
કારણ કે અનેક પ્રશ્નો સળવળે છે
કારણ કે દલીલોની ભુલભુલામણી છે
કારણ કે મન ભૂલું પડયું છે
કારણ કે સ્મરણોની વણજાર આંખે ઊભરાય છે
કારણ કે બોદા શબ્દોથી હોઠ એંઠા થયા છે
કારણ કે રાહ જોતા પગ ખોટા પડી ગયા છે
કારણ કે તણખલું ડૂબી ગયું છે
કારણ કે સપનાં નંદવાઈ ગયાં છે.
પન્ના નાયક February 6th, 2012
મારા ઘરની બારી બહારનું વૃક્ષ
હવે
પાનખરનાં એંધાણ આપે છે.
એ વૃક્ષનાં
અડધાં લીલાં, અડધાં પીળાં
ને
વધુ તો રતુંબડાં પાંદડાં
તડકામાં લહેરાય છે.
પવન આવે ત્યારે
રતુંબડાં પાંદડાં
ચોક્કસ સમયેજ
ખરખર ખરે છે.
વૃક્ષ પરથી ખરવાના સમયની
એમને કેવી રીતે ખબર પડતી હશે?
વૃક્ષથી અળગા થવું એટલે શું?-
એની એમને ખબર હશે?
ભર ઉનાળાની જાહોજલાલી માણીને
અળગા થતી વખતે
પાંદડાંને અને વૃક્ષને શું થતું હશે?
મારા શરીર પરનાં પાન પણ
હવે
લીલામાંથી થોડાં પીળાં, થોડાં રતુંબડાં થવા માંડયાં છે.
એ ખરખર ખરે
એ પહેલાં
મનમાં ઢબુરી રાખેલી
કેટલીય વાત
મારે મારા સ્વજનને કહેવી છે.
ક્ષુલ્લક વસ્તુઓથી ભરેલો ભંડાર ખાલી કરવો છે.
આ સંઘરો શેને માટે? કોને માટે?
અને
વસાવેલાં પુસ્તકોના લેખકોના ડહાપણમાંથી
મોડે મોડે વાંચી લેવી છે
એમણે આપેલી
અંતની શરૂઆતની સમજ.
દરમિયાન,
ચૂકી નથી જવી
આ ખુશનુમા સવારે
બારી બહારની
બદલાતા રંગોની છટા.
પન્ના નાયક February 4th, 2012
ઘર છે
એટલે બારીઓ છે એટલે આકાશ છે
એટલે પક્ષીઓ ઊડે છે એટલે પતંગ ચગે છે
એટલે કિલકિલાટ છે એટલે દોડાદોડી છે
એટલે બાળક પડે છે એટલે લોહી દડે છે
એટલે રુદન છે એટલે મા દોડી આવે છે
એટલે પ્રેમ છે એટલે પ્રાર્થના છે
એટલે આજ છે એટલે કાલ છે.
પન્ના નાયક January 12th, 2012
પતિને પરમેશ્વર માનનારી
હું સતી સ્ત્રી નથી.
અને એટલે જ
પતિના અવસાન પછી
રદ થઈ ગયેલા અસ્તિત્વમાં
મૂરઝાયેલા ફૂલ જેમ જીવી જઈ
શેષ આયુષ્ય વીતાવવાના
આપણા ઉત્કૃષ્ટ રિવાજને
હું
વધાવી શકતી નથી.
હું
સ્વર્ગે જઈશ
એવી કોઈ ગણતરી
મારા ગણિતમાં છે જ નહીં!
–
પન્ના નાયક December 22nd, 2011
ના, ના, ના.
હું
કવિતા લખવાનો દાવો નથી કરતી.
હું તો
મારાં સ્તનો નીચેના
પિંજરામાં પૂરાયેલા શબ્દોને
પાંખો આપી
વિહરતાં મૂકું છું ગગનમાં..
પન્ના નાયક December 21st, 2011
તેં આગ્રહ કર્યો
એટલે
હું
તારે ત્યાં આવી.
જે નાનકડા ઘરમાં
આપણે પ્રેમ કર્યો હતો
એને તોડી પાડીને
તેં બંધાવ્યું હતું
આલિશાન મોર્ડન મકાન.
પ્રવેશદ્વારમાં મૂકી હતી
વિઘ્નહર્તા ગણેશની
છ ફૂટ ઊંચી મૂર્તિ.
દાખલ થતાં નજર અચૂક પડે
રાચરચીલાના અશ્લીલ પ્રદર્શન પર.
વળી બધી જ બધી દીવાલો પર
મેળવેલી સ્વપ્નસિદ્ધિ પ્રસિદ્ધિની ચાડી ખાતા
ફ્રેમ કરેલા
સર્ટીફિકેટો, છાપાંનાં કટિંગો
અને
અગ્રગણ્ય વ્યક્તિઓ સાથે
વિજેતા-સ્મિત સહિત
હાથ મિલાવતા
અસંખ્ય ફોટોગ્રાફ્સ્.
દાદર પર
સુસજ્જ દીકરા દીકરી પૌત્ર પૌત્રી
અને
સુખની મલાઇ જેના
ગાલો પર છલકાય છે
એવી ગોળમટોળ અને હૃષ્ટપુષ્ટ પત્ની સાથેની
ગોઠવેલી
સુખી સંસારની તસ્વીરો.
ક્યાંય ના દેખાયો
તું કહ્યા કરે છે
એવો
સુસ્ત કે અશક્ત કે અસ્વસ્થ કે અસહ્ય સંસાર.
અરે હા,
મકાનમાં ફરતાં
પગ અટક્યાતા
ઠેકઠેકાણે ગોઠવેલાં
પ્લાસ્ટિકનાં ફૂલછોડ પાસે.
આવી હતી
એવા જ
ભારે પગલે
મકાનમાંથી બહાર નીકળી
ત્યારે
તેં મને
એક જ સવાલ પૂછયોઃ
કેમ કશું લીધું નહીં?
મેં
આંખથી જ સામો સવાલ પૂછયો
કે
તને અહીં સોંપી દીધા પછી
મારે લેવાનું પણ શું હોય?
–
પન્ના નાયક October 29th, 2011
મુશળધાર વરસાદ વરસી વરસી જંપી ગયો’તો
વાદળાં, ભાર ખાલી કરી જંપી ગયાં’તાં
સ્વચ્છ આકાશ જંપી ગયું’તું
ટમટમતા તારા જંપી ગયા’તા
ગાડીની અવરજવર વિનાના રસ્તા જંપી ગયા’તા
સૂસવતો પવન જંપી ગયો’તો
વૃક્ષોનાં પાંદડાં જંપી ગયાં’તાં
લચી ગયેલાં ફૂલોનાં ઝૂમખાં જંપી ગયાં’તાં
લળી ગયેલું ઘાસ ટટાર થઈ જંપી ગયું’તું
બારીના કાચ, મેલ નીતારી, જંપી ગયા’તા
સંગીત છેડતી દીવાલ જંપી ગઈ’તી
ટેબલ ખુરશી કાર્પેટ પડદા જંપી ગયા’તા
સતત રણકતા ફોનની ઘંટડી જંપી ગઈ’તી
બોલ બોલ કરતું ટેલિવીઝન જંપી ગયું’તું
શરૂ કરેલાં પુસ્તકોનાં ખુલ્લાં પાનાં જંપી ગયાં’તાં
સીલિંગ સામે જોતી પાંપણો જંપી ગઈ’તી
આમ,
આજુબાજુ
સઘળું જંપી ગયું’તું-
પતંગિયાનો અજંપો પણ..
–