વિદેશિની : પન્ના નાયકનાં કાવ્યો સમગ્ર કવિતા થઈ, કાવ્ય પૂર્ણ ક્યારે થશે?!

A chinese lion statue

અમરેલી કે અમેરિકા કે ઓસ્ટ્રેલિયા કે વિશ્વભરમાં વસતા મારા સહૃદય ભાવકો સાથેનો મારો સેતુ, મારો સંબંધ એટલે મારી કવિતા. ભાવકો સાથેનું આ સખ્ય, ભાવકો સાથેનો આ નાતો મને ગમે છે. એમણે લંબાવેલો ઉષ્માસભર હાથ મને લખતી રાખે છે.

અમેરિકામાં રહું છું અને ભારત છોડ્યું નથી. અવારનવાર ભારત આવું છું છતાં અમેરિકા છૂટતું નથી. કવિતા લખતી ન હોત તો અમેરિકામાં ટકી શકી ન હોત. કવિતાએ મારું ભારતીયપણું અને મારું ગુજરાતીપણું જાળવી રાખ્યું છે. અને છતાંય મને ક્યારેક એમ લાગે છે કે હું પૂરેપૂરી ભારતની નથી. તો આટલા વર્ષને અંતે એમ પણ લાગે છે કે હું પૂરેપૂરી અમેરિકાની પણ નથી. સ્વદેશ અને પરદેશની કરવતથી વહેરાયા કરું છું. એટલે 'વિદેશિની'. એવું પણ મને મારે વિશે થાય છે કે ‘I am wandering between two worlds, one already dead and the other powerless to be born.’

કે પછી?

February 10th, 2015

          કે પછી?

 

પથારીમાં પડ્યા પડ્યા

છતને અડકી જોવાનું મન થયું.

એ કેટલી હાથવેંતમાં હતી!

ખાટલા પર ઊભા થઈ

અડકી જોવાનો પ્રયત્ન અસફળ થયો

એટલે

સરકસની જેમ

ખુરશી પર ખુરશી પર ખુરશી મૂકી

હાથ લંબાવ્યા

પણ

હાથવેંતમાં લાગેલી છતને

ન સ્પર્શી શકાયું એ ન જ સ્પર્શી શકાયું..

છત વધારે ઊંચી હશે

કે પછી

મારા હાથ જ સાવ ટૂંકા હશે?

 

ઋણાનુબંધ

February 10th, 2015

ઋણાનુબંધ

તું અને હું

આપણા દેહ બે પણ પ્રાણ એક-

એ વાતને સાચી ઠરાવવાના

લાખ પ્રયત્ન કરીએ છીએ

પણ

આપણી ભીતર તો

સતત રણક્યા કરે છે

અસ્વીકારનું અસ્તિત્વ!

આપણે તો છીએ

પુસ્તકનાં સામસામાં બે પૃષ્ઠો -

સંપૃકત પણ અલગ અલગ

માત્ર સિવાઈ ગયેલાં

કોઈ

ઋણાનુબંધના દોરાથી!

 

મંજૂર નથી

February 1st, 2015

કોઈની બુદ્ધિના પાંજરામાં લાગણીનું પંખી થઈ,
ટહુક્યા કરવાનું મને મંજૂર નથી;
કોઈ પ્રેમને નામે મને ડંખ્યા કરે,
અને ઈચ્છા મુજબ મને ઝંખ્યા કરે;
જે બોલે તે બોલવાનું ને નાગ જેમ ડોલવાનું.
મને આવું અઢેલવાનું મંજૂર નથી.

પોતાની આંખ હોય પોતાની પાંખ હોય,
પોતાનું આભ હોય પોતાનું ગીત હોય,
મનની માલિક હું મારે તે બીક શી?
હું તો મૌલિક છું,
હા માં હા કહીને ઠીક ઠીક રહીને,
મને ઠીક ઠીક રહેવાનું મંજૂર નથી.

માપસર બોલવાનું માપસર ચાલવાનું,
માપસર પહેરવાનું માપસર પોઢવાનું, માપસર ઓઢવાનું,
માપસર હળવાનું માપસર ભળવાનું,
આવું હળવાનું ભળવાનું માપસર ઓગળવાનું
મને આવું પીગળવાનું મંજૂર નથી.

કોઈની બુદ્ધિના પાંજરામાં લાગણીનું પંખી થઈ,
ટહુક્યા કરવાનું મને મંજૂર નથી

 

आग्रहाचे आमंत्रण – June 15 – Mumbai (Publication of Panna Naik’s poems translated in Marathi)

May 7th, 2014

This is the first time that a Gujarati poet is being reached out to Marathi readers. The excellent translations are done by Dilip Chitre, a poet/playwright and an architect by profession. We bring so much literature from other languages into Gujarati but hardly anything goes into Marathi so this is an unprecedented event.

શાલ

March 15th, 2014

 બહારની ઠંડી હવા

ઘરની દીવાલમાં

ક્યાંક તડ શોધીને

પરવાનગી વિના ઘૂસી જઈને

મારા શરીરને કનડે છે.

હું

ક્લોઝેટ ખોલી

સ્વેટર માટે હાથ લંબાવું છું

અને નજર પડે છે

હું

અમેરિકા આવી ત્યારે

બાએ મને આપેલી

ગડી વાળેલી શાલ પર.

હું

શાલ ઉખેળું છું

ગાલે અડકાડું છું.

શાલ જર્જરિત થઈ ગઈ છે

પેાતમાં કાણાં કાણાં પડી ગયાં છે.

શાલ ઓઢી શકાય એમ નથી.

હું

એને સાચવીને

ફરી ગડી વાળી મૂકી દઉં છું

ક્લોઝેટના શેલ્ફ પર

બાના સ્મરણની જેમ..

કવિતા કરું છું

March 15th, 2014

 

મુશળધાર ચાંદની વરસતી હોય

અને

એ ન આવે

તો

એના ન આવવાની કવિતા કરું છું.

એના ન આવવાથી છવાતી ઉદાસીની કવિતા કરું છું.

છવાતી ઉદાસીથી એકાકીપણું અહેસાસ કરવાની કવિતા કરું છું.

એકાકીપણું સહન ન કરવાથી પથારીમાં પડયા રહેવાની કવિતા કરું છું.

પથારીમાં પડયા પડયા છત સામે તાકવાની કવિતા કરું છું.

છત સામે તાકતાં તાકતાં એક કરોળિયાને જાળું બાંધવાનો વ્યર્થ પ્રયત્ન

                                             કરતો જોવાની કવિતા કરું છું.

કરોળિયો ભોંય પર પડી પછડાવાની કવિતા કરું છું.

કરોળિયો ભોંય પરથી ઊભો થઈ ફરી જાળું બાંધશેની કવિતા કરું છું.

અચાનક કરોળિયાને ભૂલી ઉદાસી વલોવવાની કવિતા કરું છું.

અને પછી

ઉદાસી વલોવવી વ્યર્થ છે સમજી ઉદાસી ખંખેરવાની કવિતા કરું છું.

અંતે

આગલી બધી કવિતા રદ કરી

બારી પાસે ઊભા રહી આંખોથી ચાંદની પીવાની

કે

ઘર બહાર જઈ

મુશળધાર વરસતી ચાંદનીમાં નહાવાની મઝાની કવિતા કરું છું.

                    

               

મારું ઘર

March 15th, 2014

 

અમેરિકાના

શરૂઆતના દિવસોમાં

બા-બાપાજી યાદ આવતાં

ગુલમહોર આચ્છાદિત ઘર યાદ આવતું

વરસોવાનો દરિયો યાદ આવતો

ધોધમાર વરસાદની હેલીઓ યાદ આવતી

અને

એ યાદોને મમળાવતાં મમળાવતાં

ઘરનાં અનેક કામોને  સમેટીને

ઘસઘસાટ સૂઈ જતી.

હવે

બા-બાપાજી નથી.

એ ઘરની

કે

મુંબઈના વરસાદની

કે

વરસોવાના દરિયાની

કોઈ યાદ

કનડતી નથી.

ગુલમહોરની યાદથી આંખ લાલ થતી નથી.

એકલી બેઠી હોઉં

ત્યારેય

આલ્બમના જૂના ફોટાઓને

ઉથલાવી ઉથલાવી જોવાનો

પ્રયાસ સરખોય કરતી નથી.

                          

મુંબઈ રગેરગમાં વસેલું છે

તોય

હવે

ઘર એટલે

આ ફિલાડેલ્ફીઆનું જ ઘર.

કોઈ વળગણ વિનાના

કુટુંબીજન બની ચૂકેલા

અમેરિકનોની વચ્ચે રહેતાં રહેતાં

કોઠે પડેલી અને સહજ જ સ્ફુરતી

અંગ્રેજી ભાષામાં વિચારવાની સાથે સાથે

બને એટલી સાચવેલી ને સચવાયેલી

ગુજરાતી ભાષામાં લખવાનું

અને

રહ્યાં વર્ષોમાં

આનંદ આનંદથી જીવવાનું.

ફિલાડેલ્ફીઆમાં..

ફિલાડેલ્ફીઆના મારા ઘરમાં..

પાનખર

March 15th, 2014

 

મારા ઘરની બારી બહારનું વૃક્ષ

હવે

પાનખરનાં એંધાણ આપે છે.

એ વૃક્ષનાં

અડધાં લીલાં, અડધાં પીળાં

ને

વધુ તો રતુંબડાં પાંદડાં

તડકામાં લહેરાય છે.

પવન આવે ત્યારે

રતુંબડાં પાંદડાં

ચોક્કસ સમયેજ

ખરખર ખરે છે.

વૃક્ષ પરથી ખરવાના સમયની

એમને કેવી રીતે ખબર પડતી હશે?

વૃક્ષથી અળગા થવું એટલે શું?-

એની એમને ખબર હશે?

ભર ઉનાળાની જાહોજલાલી માણીને

અળગા થતી વખતે

પાંદડાંને અને વૃક્ષને શું થતું હશે?

 

મારા શરીર પરનાં પાન પણ

હવે

લીલામાંથી થોડાં પીળાં, થોડાં રતુંબડાં થવા માંડયાં છે.

એ ખરખર ખરે

એ પહેલાં

મનમાં ઢબુરી રાખેલી

કેટલીય વાત

મારે મારા સ્વજનને કહેવી છે.

ક્ષુલ્લક વસ્તુઓથી ભરેલો ભંડાર ખાલી કરવો છે.

આ સંઘરો શેને માટે? કોને માટે?

અને

વસાવેલાં પુસ્તકોના લેખકોના ડહાપણમાંથી

મોડે મોડે વાંચી લેવી છે

એમણે આપેલી

અંતની શરૂઆતની સમજ.

દરમિયાન,

ચૂકી નથી જવી

આ ખુશનુમા સવારે

બારી બહારની

બદલાતા રંગોની છટા.

મને થોડું થોડું આવડે છે..

March 15th, 2014

ફૂલોની આંખોમાં આંખ પરોવતા આવડે છે

તડકાથી ભીંતોને રંગતા આવડે છે

મુશળધાર ચાંદનીમાં રાતરાણીના રાગને દાદ દેતા આવડે છે

વૃક્ષની બરછટ ત્વચાને મુલાયમ સ્પર્શ દેતા આવડે છે

સવારના પવનની પ્રાર્થનાનો મંત્રોચ્ચાર સાંભળતા આવડે છે

અંધકારને સપનું માની જીવી લેતા આવડે છે

અંધકારમાં ટમટમતા તારાને ફરી ફરી ગણતા આવડે છે

વરસાદના દિવસો માટે ચપટી તડકો સંઘરતા આવડે છે

બે મોજાં વચ્ચેના શૂન્ય સમયને મુઠ્ઠીમાં ભરી લેતા આવડે છે

ચપટા થઈ ગયેલાં ગીતોને નવેસરથી જન્માવતા આવડે છે

બા-બાપાજીની મીઠી સ્મૃતિનાં બારણાં ઉઘાડતા આવડે છે

મોંઘેરી મૈત્રીનું ગૌરવ અને જતન કરતા આવડે છે

કોઈ હોમલેસને આંખથીય પ્રશ્ન પૂછયા વિના અન્નજળ આપતા આવડે છે

ફાંસીએ ચડનાર કોઈ ખૂની માટે મૂક પ્રાર્થના કરતા આવડે છે

અને હજી કેટલુંય આવડવાનું બાકી..

 

 

 

 

મારી પાસે છે

March 6th, 2014

 

મારી પાસે હૃદય છે જે માત્ર ચાહવું જ જાણે છે

મારી પાસે મન છે જે માત્ર સારું જ વિચારે છે

મારી પાસે હાથ છે જે માત્ર આપવું જ જાણે છે

મારી પાસે પગ છે જે માત્ર મદદ કરવા જ દોડે છે

મારી પાસે કાન છે જે માત્ર કિરણોનો કલ્લોલ જ સાંભળે છે

મારી પાસે સવાર છે જે માત્ર ફૂલોને પ્રફુલ્લિત કરે છે

મારી પાસે રાત છે જે માત્ર તારલા ટમકતા રાખે છે

મારી પાસે મિત્ર છે જે માત્ર ખડખડાટ હસવામાં અને હસાવવામાં માને છે

મારી પાસે ઘર છે જે માત્ર ઉલ્લાસી વાતાવરણ પૂરું પાડે છે

મારી પાસે પુસ્તક છે જે માત્ર સતત વાંચવાની પ્રેરણા આપે છે

મારી પાસે ટેલિફોન છે જે માત્ર સહાનુભૂતિના સંદેશા વહેતા કરે છે

મારી પાસે બગીચો છે જે માત્ર ખુલ્લે પગે ફરવાનો આનંદ લૂંટાવે છે

મારી પાસે રૂમાલ છે જે માત્ર કોઈના આંસુ લૂછયા કરે છે

મારી પાસે દર્દ છે જે માત્ર અનુકંપામાંથી જન્મ્યું છે

મારી પાસે

      મારી પાસે છે

           મારી પાસે છે માત્ર હકારાત્મક ચીજોનો ખજાનો..


 

 

 

                

                  

Next »